Als we het over de menopauze hebben, denken we spontaan aan opvliegers, slaapproblemen, stemmingswisselingen of veranderingen in ons figuur. Veel minder snel denken we aan cholesterol. Toch gaat de overgang ook gepaard met veranderingen in de stofwisseling die gevolgen kunnen hebben voor de gezondheid van hart en bloedvaten.
Onderzoek laat onder meer zien dat het LDL-cholesterol in deze periode de neiging heeft om te stijgen. De menopauze is dan ook een goed moment om je cardiovasculaire risicofactoren opnieuw te laten beoordelen.
Waarom kan je cholesterol stijgen tijdens de menopauze?
Oestrogenen vervullen verschillende functies in het lichaam en hebben onder meer invloed op de vetstofwisseling. Wanneer het oestrogeengehalte tijdens de menopauze daalt, kan ook het vetprofiel in het bloed veranderen.
Vooral het LDL-cholesterol, vaak het ‘slechte’ cholesterol genoemd, kan stijgen. Ook andere bloedvetten kunnen tijdens de overgang veranderen. Daarom beschouwen specialisten deze levensfase als een belangrijk moment om opnieuw naar de gezondheid van hart en bloedvaten te kijken.
Dat betekent natuurlijk niet dat iedere vrouw na de menopauze een te hoog cholesterol krijgt. Ook leeftijd, erfelijke aanleg, voeding, lichaamsbeweging, roken, bloeddruk en diabetes spelen een rol bij het cardiovasculaire risico. De menopauze is dus maar één factor. Ze is wél een goede aanleiding om je waarden te kennen.
LDL: een waarde die je niet afzonderlijk moet bekijken
Cholesterol is op zich niet slecht. Ons lichaam heeft het nodig om goed te functioneren. Het speelt onder meer een rol bij de opbouw van celmembranen en de aanmaak van bepaalde hormonen.
Het probleem ontstaat wanneer bepaalde deeltjes die cholesterol vervoeren, met name LDL, in te grote hoeveelheden in het bloed aanwezig zijn. Na verloop van tijd kunnen ze bijdragen aan afzettingen in de vaatwand en aan het ontstaan van atherosclerose. Omdat dit proces doorgaans ongemerkt verloopt, is een bloedonderzoek nodig om je cholesterolwaarden te kennen.
Maar trek geen conclusies op basis van één cijfer. Een arts kijkt naar je cardiovasculaire risico als geheel: LDL en andere bloedvetten, leeftijd, bloeddruk, roken, diabetes en je persoonlijke en familiale voorgeschiedenis. Twee vrouwen van dezelfde leeftijd met exact dezelfde LDL-waarde kunnen dus verschillende adviezen krijgen.
Moet je je cholesterol na de menopauze vaker laten controleren?
Er bestaat geen controlefrequentie die voor alle vrouwen hetzelfde is. De perimenopauze en menopauze zijn echter goede momenten om na te gaan of je cardiovasculaire check-up nog up-to-date is. Recent onderzoek benadrukt bovendien dat de perimenopauze een belangrijke periode kan zijn om risicofactoren zoals cholesterol, bloedsuiker en bloeddruk opnieuw te beoordelen.
Is het al enkele jaren geleden dat je bloed werd gecontroleerd, zijn je waarden veranderd of heb je andere risicofactoren? Bespreek dit dan met je arts. Die kan bepalen hoe vaak een controle in jouw situatie zinvol is.
Kun je je cholesterol beïnvloeden met voeding?
Ja, en daarvoor hoef je zeker niet alle vetten uit je voeding te schrappen. Het gaat vooral om de kwaliteit van je voedingspatroon. Groenten, fruit, peulvruchten, volkorenproducten en andere vezelrijke voedingsmiddelen passen goed binnen een voedingspatroon dat gunstig is voor hart en bloedvaten.
Oplosbare vezels, die onder andere in haver en peulvruchten zitten, zijn bijzonder interessant. Ook noten, vis en bepaalde plantaardige oliën kunnen deel uitmaken van een evenwichtige voeding.
Het is daarentegen verstandig om sterk bewerkte voedingsmiddelen en producten die bijzonder rijk zijn aan verzadigde vetten te beperken. Het doel is vooral niet om tijdens de menopauze aan een streng dieet te beginnen. Kleine aanpassingen die je op lange termijn kunt volhouden, zijn vaak realistischer dan een lange lijst met verboden voedingsmiddelen.
Bewegen voor je hart, niet alleen voor je gewicht
Tijdens de menopauze wordt lichaamsbeweging nog te vaak voorgesteld als een manier om gewichtstoename tegen te gaan. De voordelen gaan echter veel verder.
Regelmatig bewegen draagt bij aan een goede cardiovasculaire en metabole gezondheid. Stevig wandelen, fietsen, zwemmen, dansen… de beste activiteit is vaak degene die je leuk genoeg vindt om regelmatig te blijven doen.
Ook spierversterkende oefeningen worden met het ouder worden steeds belangrijker, omdat ze helpen om spiermassa en spierkracht te behouden.
Je hoeft dus zeker niet van de ene dag op de andere een fanatieke sporter te worden: regelmaat is belangrijker dan prestaties.
Kan hormoontherapie tijdens de menopauze het cholesterol verlagen?
De vraag ligt voor de hand: als de daling van het oestrogeengehalte bijdraagt aan veranderingen in het vetprofiel, kunnen hormonen het probleem dan oplossen?
Zo eenvoudig is het niet. Menopauzale hormoontherapie kan bepaalde bloedvetwaarden beïnvloeden, maar wordt niet uitsluitend voorgeschreven om een verhoogd cholesterol te behandelen of hart- en vaatziekten te voorkomen.
Of hormoontherapie geschikt is, hangt onder andere af van de menopauzeklachten, de leeftijd, het moment waarop de behandeling wordt overwogen en de medische situatie van de vrouw. Die beslissing moet daarom samen met een arts worden genomen.
Wat als een gezonde levensstijl niet voldoende is?
Sommige vrouwen eten evenwichtig, bewegen regelmatig en hebben toch een te hoog LDL-cholesterol. Erfelijke aanleg kan daarbij een belangrijke rol spelen.
Afhankelijk van de LDL-waarde en vooral van het totale cardiovasculaire risico kan een arts medicatie voorstellen. Statines behoren tot de bekendste cholesterolverlagende geneesmiddelen, maar afhankelijk van de situatie zijn er ook andere mogelijkheden.
Medicatie nodig hebben betekent niet dat je ‘gefaald’ hebt in het zorgen voor je gezondheid. Wanneer het risico een behandeling rechtvaardigt, kunnen medicatie en een gezonde levensstijl elkaar juist aanvullen.
De menopauze: een goed moment om ook aan je hart te denken
De menopauze kan uiteindelijk een ideaal moment zijn voor een cardiovasculaire gezondheidscheck. Daarbij gaat het uiteraard om cholesterol, maar ook om bloeddruk, bloedsuiker, lichaamsbeweging, roken en familiale voorgeschiedenis.
De huidige aanpak van cholesterol is bovendien steeds persoonlijker: het gaat niet alleen om de vraag of een waarde ‘goed’ of ‘slecht’ is, maar vooral om wat die waarde betekent voor jouw persoonlijke risico op hart- en vaatziekten.
Een eenvoudige vraag tijdens je volgende afspraak met je arts kan daarom al nuttig zijn: ‘Hoe staat het met mijn cholesterol sinds de menopauze?’
Je cholesterol tijdens deze levensfase beter in de gaten houden, is geen reden tot ongerustheid. Het is vooral een extra manier om goed voor je hart te zorgen, vandaag én voor de komende jaren.